Parafia p.w Najświętszego Serca Pana Jezusa w Groblach

06-12-2019

Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa

Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa i związane z nim nabożeństwo ma swoje źródło w Piśmie św., nauczaniu Ojców Kościoła oraz ikonografii wczesnochrześcijańskiej. Na ziemiach polskich jego początki wpisują się w kontekst średniowiecznej mistyki i pobożności pasyjnej, bazującej na nabożeństwie do Męki Pańskiej, a zwłaszcza Pięciu Ran Pana Jezusa, wśród których uprzywilejowane miejsce zajmuje rana boku, nazywana raną miłości.

Nabożeństwo praktykowane w licznych klasztorach i kościołach, głównie w północno-zachodniej Europie, akcentowało zbawczą miłość, która przez ranę boku prowadziła do Serca Pana Jezusa. W latach 1100-1250 protagonistami średniowiecznej formy kultu Serca Pana Jezusa byli ówcześni teologowie. Rozwijając myśl patrystyczną związaną z raną boku, odnosili ją do serca stanowiącego symbol miłości Chrystusa do człowieka, a także źródło Bożego miłosierdzia względem niego.  Czołowymi przedstawicielami tego kierunku byli m.in.: Anzelm z Canterbury , Bernard z Clairvaux, Rupert z Deutz oraz Wilhelm z Saint Thierry. W latach 1250-1350 rozwój kultu Serca Jezusa opierał się na doświadczeniach mistycznych związanych z Męką Pańską. Przedstawiciele tego nurtu wywodzili się z klasztorów benedyktyńskich, cysterskich, franciszkańskich i dominikańskich. Fundamentalną rolę w tym zakresie odegrały cysterki z Helfy w Saksonii – Gertruda Wielka i Mechtylda z Hackeborn. Przebite na krzyżu Serce Jezusa stanowiło dla nich inspirację w kontemplacji źródła miłości. Według nich każde dobro pochodzące od Boga przechodzi przez Serce Jezusa. Podobnie owoce dobra zrodzone w człowieku wracają do Boga przez to Serce. Praktykowany przez mniszki prywatny kult i nabożeństwo wywarły wpływ na rozwój duchowości Serca Jezusa, o czym świadczą wezwania z Litanii do Najświętszego Serca Pana Jezusa, zatwierdzonej w 1899 roku przez papieża Leona XIII, pochodzą zaś one z pism Gertrudy Wielkiej. Znaczący wkład w teologiczno-duchowy rozwój pobożności związanej z Sercem Jezusa wnieśli przedstawiciele franciszkańskiej szkoły duchowości, m.in.: Bonawentura, Małgorzata z Kortony, Aniela z Foligno i Hubertyn z Casale; szkoły dominikańskiej – Albert Wielki oraz Katarzyna ze Sieny; twórcy nadreńskiej szkoły duchowości: Henryk Suzo, Eckhart, Jan Tauler; także Ludolf z Saksonii, Dionizy Kartuz, Jan Justus Lanspergius oraz Bernardyn ze Sieny.

Geneza kultu Serca Pana Jezusa na ziemiach polskich w średniowieczu była związana z ośrodkami życia monastycznego w krajach niemieckojęzycznych, w których dominującą rolę odgrywała pobożność pasyjna. Od początku chrześcijaństwa na ziemiach polskich krzyż był wyrazem chrześcijańskiej tożsamości narodu, symbolem zbawczej ofiary Chrystusa, a także znakiem Jego bezgranicznej miłości do człowieka. W historii duchowości pasyjnej na ziemiach polskich wymienia się Gertrudę, córkę Mieszka II i Rychezy.

Do rozwoju pobożności pasyjnej w XIII wieku na Pomorzu przyczyniła się niemiecka mistyczka Judyta, znana też jako Juta lub Jutta z Chełmży. W XIV wieku na Pomorzu Gdańskim, dzięki przeżyciom mistycznym i otrzymanym w młodym wieku stygmatom, promotorką kultu Serca Pana Jezusa była bł. Dorota z Mątowów Wielkich k. Malborka. Podstawę w oddawaniu czci Sercu Jezusa stanowiło rozważanie misterium Męki Pańskiej w otwartym boku oraz zranionym Sercu Jezusa jako szczytu manifestacji Jego miłości do każdego człowieka. Wkład w kształtowanie pobożności Serca Pana Jezusa na ziemiach polskich wnoszą też średniowieczna ikonografia oraz piśmiennictwo religijne.W okresie nowożytnym kult Serca Pana Jezusa na ziemiach polskich rozwijali i kształtowali kaznodzieje oraz pisarze ascetyczno-duchowi zakonu jezuitów i pijarów. Do grona jezuitów należy m.in. Piotr Skarga. Wyjątkowe miejsce wśród kaznodziejów zajmował jezuita Adam Hipacy Pociej, nawrócony z prawosławia unicki biskup włodzimierski i metropolita kijowski, sygnatariusz i propagator unii brzeskiej. Oprócz kaznodziejów jezuickich zaangażowani w to dzieło byli również jezuiccy pisarze.

Na przełomie XVII i XVIII wieku kult i nabożeństwo do Serca Jezusa kształtowały objawienia otrzymane przez francuską wizytkę Małgorzatę Marię Alacoque w Paray-le-Monial.  Określały one naturę, cel i praktyki z nimi związane. We Francji przesłanie Jezusowego Serca propagowali jezuici: Klaudiusz de la Colombiere – spowiednik Małgorzaty Marii Alacoque, sam w 1675 roku poświęcił się Sercu Jezusa; Jan Croiset – wydawca życiorysu późniejszej świętej oraz Józef Franciszek de Galiffet – autor dzieła poświęconego Sercu Jezusa, będącego źródłem dla Memoriału biskupów polskich, skierowanego do Stolicy Apostolskiej w sprawie ustanowienia święta Najświętszego Serca Jezusa dla Polski. Praktyki z nim związane , realizowane w duch objawień z Paray-le-Monial, przenikały z Francji do Polski głównie dzięki wizytkom, jezuitom i pijarom. Cennym wkładem w rozwijający się na ziemiach polskich kult Bożego Serca był dziennik Klaudiusza de la Colombiere, zawierający zapiski Małgorzaty Marii Alacoque odnoszące się do kluczowego objawienia z 1675 roku, darowany klasztorowi w Warszawie.  O rozwoju kultu i nabożeństwa do serca Pana Jezusa w klasztorach polskich wizytek świadczy biografia Teresy Kotowiczówny  autorstwa pijara Paulina Wiązkiewicza, ich wieloletniego spowiednika. Zawiera ona opisy pobożnych praktyk Teresy inspirowanych duchowością Serca Pana Jezusa. Dzięki takiej postawie sióstr zakonnych Polska mimo szerzącego się jansenizmu oraz oświeceniowych prądów filozoficznych, skutkujących ateizmem i zakładaniem lóż masońskich, zajmowała w XVIII-wiecznej Europie czołowe miejsce wśród propagatorów tego kultu w duchu objawień z Paray-le-Monial.  Do rozwoju z kolei publicznej formy pobożności względem Serca Pana Jezusa na ziemiach polskich przyczyniła się działalność bractw Jemu poświęconych.

Wypowiedzi polskich teologów odnośnie kultu i nabożeństwa do Serca Pana Jezusa, a także ich publiczne praktykowanie popierali biskupi i władcy Polski, kierując prośby do Stolicy Apostolskiej, aby zostało ustanowione liturgiczne święto Serca Jezusa z własnym formularzem mszalnym. Inicjatorem tej idei był biskup Krakowa Konstanty Szaniawski. W liście do papieża Innocentego XIII opisał rozwój kultu i nabożeństwa na ziemiach polskich. W 1726 roku prośbę Szaniawskiego  poparł król August II w petycji do papieża Benedykta XIII. W 1727 roku Kongregacja Obrzędów odrzuciła ich prośby. W 1740 roku dalsze starania o ustanowienie święta podjęła u papieży Klemensa XII i Benedykta XIV królowa Maria Leszczyńska.  Za pontyfikatu papieża Klemensa XIII zabiegał o nie król August III w liście z 1762 roku.

W 1765 roku biskupi polscy wystosowali memoriał do papieża Klemensa XIII w sprawie ustanowienia święta Serca Jezusa w piątek po oktawie Bożego Ciała z własnym formularzem mszalnym.  Kongregacja Obrzędów dekretem Instantibus z 26 stycznia 1765 roku zatwierdziła prośbę biskupów polskich i ustanowiła święto z mszą i oficjum. Decyzje Kongregacji papież Klemens XIII aprobował 6 lutego 1765 roku. Podobnie jak w wiekach średnich rozwojowi kultu towarzyszyły na ziemiach polskich sztuka sakralna i rzemiosło artystyczne. Skomplikowana i trudna sytuacja Kościoła w Europie na początku XIX wieku stanowiła pokłosie jansenizmu, wpływu prądów liberalnych, postaw antykościelnych i antyklerykalnych pewnych grup społecznych, a zwłaszcza tragicznych działań Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Szalejące represje i prześladowania , kasaty zakonów i zgromadzeń zakonnych nie osłabiły jednak praktykowania kultu i nabożeństwa do Serca Pana Jezusa w duch objawień z Paray-le-Monial. Świadczyły o tym prośby kierowane do Stolicy Apostolskiej, aby rozciągnąć święto Bożego Serca na cały Kościół. Zabiegali o to zwłaszcza biskupi francuscy. Odpowiadając na ich petycje, papież Pius IX w 1856 roku wprowadził je w całym Kościele.

Po II wojnie światowej Episkopat Polski przygotowywał naród do aktu poświęcenia całej Polski Najświętszemu Sercu Jezusa w uroczystość Chrystusa Króla w 1951 roku. Wydarzenie to poprzedziły poświęcenia rodzin, parafii, zakonów i diecezji. Wkład narodu polskiego w szerzenie nabożeństwa i kultu Serca Jezusa docenił papież Paweł VI w liście apostolskim.

 

 

 

 

 

Opracowano na podstawie książki pt. „Odnowić pamięć o miłości Bożej”.